Quy trình sản xuất mây tre đan Phú Vinh gồm nhiều công đoạn, từ chọn nguyên liệu, sơ chế mây tre, chẻ nan đến tạo dáng, đan lát và hoàn thiện sản phẩm. Để làm ra một sản phẩm đẹp và chắc chắn, người thợ cần thực hiện từng bước một cách cẩn thận, kết hợp kỹ thuật đan lát với kinh nghiệm làm nghề.

Những chiếc khay, giỏ hay hộp mây tre đan nhìn có vẻ đơn giản nhưng thực tế đòi hỏi khá nhiều thời gian và sự khéo léo. Từ việc xử lý từng nan mây, nan tre đến khi đan thành hình, mỗi công đoạn đều góp phần tạo nên chất lượng và hình dáng của sản phẩm.

Các mẫu sản phẩm mâm, khay, bàn trà mây tre đan.

Ở Phú Vinh, nghề đan mây tre đã gắn với đời sống của người dân qua nhiều thế hệ. Từ những nguyên liệu quen thuộc như mây, tre, qua bàn tay người thợ, chúng được xử lý rồi tạo thành rất nhiều sản phẩm khác nhau.

Mỗi sản phẩm có cách làm riêng, nhưng nhìn chung đều bắt đầu từ việc chọn nguyên liệu và kết thúc bằng những bước kiểm tra, chỉnh sửa trước khi đến tay khách hàng.

[Làng nghề mây tre đan Phú Vinh] https://maytredanphuvinh.vn/lang-nghe-may-tre-dan-phu-vinh/

Quy trình sản xuất mây tre đan Phú Vinh gồm những công đoạn nào?

Chọn nguyên liệu – bước đầu tiên của một sản phẩm mây tre

Không phải cây mây hay cây tre nào cũng có thể đưa vào đan ngay.

Tùy từng sản phẩm, người thợ sẽ lựa chọn nguyên liệu có kích thước và đặc tính phù hợp. Có loại cần độ dẻo để dễ uốn, có loại lại cần độ cứng và chắc để làm khung.

Đây là công đoạn tưởng như đơn giản nhưng lại ảnh hưởng khá nhiều đến những bước phía sau. Nguyên liệu không phù hợp có thể khiến nan dễ gãy, khó tạo hình hoặc làm sản phẩm không giữ được dáng.

Với những người đã làm nghề lâu năm, việc lựa chọn nguyên liệu thường dựa nhiều vào kinh nghiệm. Nhìn vào cây mây, cây tre, họ có thể nhận biết phần nào phù hợp để làm nan, phần nào có thể dùng cho khung hoặc những chi tiết khác.

Tre, mây được xử lý trước khi đưa vào đan

Sau khi chọn nguyên liệu, mây tre sẽ được làm sạch và xử lý trước khi đưa vào sản xuất.

Tre thường được chẻ thành những phần nhỏ hơn rồi tiếp tục xử lý để tạo thành nan. Nan cần có kích thước tương đối đồng đều để khi đan lên sản phẩm không bị chỗ dày, chỗ mỏng.

Với mây, người thợ cũng cần làm sạch và xử lý để nguyên liệu có độ mềm phù hợp với từng công đoạn.

Mỗi loại sản phẩm lại cần những kích thước nan khác nhau. Làm khay, làm giỏ, làm hộp hay làm đồ trang trí đều không thể dùng một kiểu nan giống hệt nhau.

Chẻ nan và tạo những sợi mây tre phù hợp

Đây là lúc nguyên liệu bắt đầu thay đổi rõ rệt.

Từ những cây tre hoặc sợi mây ban đầu, người thợ chẻ và xử lý thành những nan nhỏ để phục vụ cho việc đan. Nan càng đều thì khi lên sản phẩm càng đẹp mắt.

Nhưng đều không có nghĩa là tất cả đều phải giống nhau hoàn toàn. Với từng vị trí của sản phẩm, người thợ có thể lựa chọn nan có độ rộng, độ dày khác nhau.

Người mới học nghề thường cần khá nhiều thời gian để quen tay ở công đoạn này. Chỉ cần thao tác không đều, nan có thể bị lệch hoặc không đạt kích thước mong muốn.

Tạo khung để sản phẩm giữ được dáng

Trước khi đan kín bề mặt, nhiều sản phẩm cần có phần khung để định hình.

Khung giống như bộ xương của sản phẩm. Nó quyết định phần nào đến kích thước và hình dáng sau cùng. Một chiếc giỏ cần giữ được độ cong, một chiếc khay cần có mặt phẳng tương đối ổn định, còn một chiếc hộp lại cần các góc vuông và phần thân chắc chắn.

Vì vậy, người thợ phải căn chỉnh khá kỹ ngay từ đầu. Nếu khung bị lệch thì càng về sau càng khó sửa.

[Kỹ thuật và tay nghề người thợ Phú Vinh] https://maytredanphuvinh.vn/cau-chuyen-nguoi-tho-may-tre-dan-ngoc-son/

Đan mây tre – công đoạn cần nhiều sự khéo léo

Khi khung đã được tạo, công việc đan mới thực sự bắt đầu.

Tùy từng sản phẩm mà người thợ sử dụng cách đan khác nhau. Có mẫu khá đơn giản, chỉ cần đan đều tay theo một quy luật nhất định. Cũng có những mẫu có hoa văn hoặc hình dáng cầu kỳ hơn, đòi hỏi người làm phải tập trung trong suốt quá trình.

Điều thú vị của nghề này là đôi tay gần như phải làm việc liên tục.

Người thợ vừa giữ khung, vừa đưa nan qua từng vị trí, đồng thời điều chỉnh lực tay để các đường đan không quá lỏng cũng không quá chặt. Làm nhanh chưa chắc đã tốt. Quan trọng là các nan phải nằm đúng vị trí và sản phẩm giữ được dáng.

Đây cũng là phần tạo nên nhiều nét riêng của sản phẩm thủ công. Hai người cùng làm một mẫu nhưng đường đan đôi khi vẫn có những khác biệt rất nhỏ.

Chỉnh từng đường đan sau khi hoàn thiện

Đan xong chưa có nghĩa là sản phẩm đã hoàn thành.

Người thợ sẽ kiểm tra lại toàn bộ sản phẩm, nhìn kỹ các đường đan, phần khung, các góc và những vị trí có thể bị lệch.

Nếu có nan bị thừa, bị lệch hoặc chưa nằm đúng vị trí, họ sẽ chỉnh lại. Với những sản phẩm có yêu cầu cao về hình dáng, bước này càng cần sự cẩn thận.

Có những lỗi nhìn bằng mắt thường không dễ nhận ra, nhưng người làm nghề lâu năm thường phát hiện khá nhanh.

Hoàn thiện sản phẩm

Sau khi đã chỉnh lại phần đan, sản phẩm tiếp tục được làm sạch và hoàn thiện.

Tùy thiết kế và mục đích sử dụng, sản phẩm có thể được giữ màu tự nhiên của mây tre hoặc xử lý thêm về màu sắc và bề mặt.

Những sản phẩm dùng trong gia đình, nhà hàng, homestay hay làm đồ trang trí cũng có thể có yêu cầu hoàn thiện khác nhau.

Ở bước này, sản phẩm bắt đầu có diện mạo gần như hoàn chỉnh. Người thợ tiếp tục kiểm tra lại các chi tiết để đảm bảo sản phẩm vừa đẹp mắt vừa đáp ứng đúng yêu cầu ban đầu.

Mỗi sản phẩm thủ công đều có một chút khác biệt

Nếu để ý kỹ, những sản phẩm làm thủ công thường không giống nhau tuyệt đối.

Đó có thể là một đường đan hơi khác, một chút chênh lệch về màu nguyên liệu hoặc cách tạo dáng. Những khác biệt nhỏ này không nhất thiết là khuyết điểm. Ngược lại, nó cho thấy sản phẩm được làm bằng tay thay vì được tạo ra hoàn toàn từ dây chuyền máy móc.

Với mây tre đan Phú Vinh, kinh nghiệm của người thợ vẫn đóng vai trò rất quan trọng. Họ không chỉ biết cách đan mà còn phải hiểu nguyên liệu, biết cách xử lý từng loại mây tre và điều chỉnh thao tác theo từng sản phẩm.

[Câu chuyện người thợ mây tre đan Phú Vinh] https://maytredanphuvinh.vn/cau-chuyen-nguoi-tho-may-tre-dan-ngoc-son/

Từ những sản phẩm quen thuộc đến thiết kế hiện đại

Mây tre đan ngày nay không chỉ xuất hiện trong những vật dụng quen thuộc của gia đình.

Các sản phẩm được thiết kế đa dạng hơn để phù hợp với nhiều không gian như nhà ở, nhà hàng, khách sạn, homestay, spa hay cửa hàng. Những chiếc khay, giỏ, hộp, đèn, gương, túi hay các món đồ trang trí đều có thể được làm từ mây tre theo nhiều kiểu dáng khác nhau.

[Các sản phẩm mây tre đan Phú Vinh] https://maytredanphuvinh.vn/cua-hang/

Một điểm thuận lợi của sản phẩm thủ công là có thể thay đổi kích thước, kiểu dáng hoặc cách hoàn thiện tùy theo nhu cầu. Vì thế, bên cạnh những mẫu có sẵn, các đơn hàng theo yêu cầu cũng ngày càng phổ biến.

[Sản xuất mây tre đan theo yêu cầu] https://maytredanphuvinh.vn/ngoc-son-phu-vinh-bamboo-rattan-san-xuat-may-tre-dan-theo-yeu-cau-don-hang-so-luong-lon/

Người thợ vẫn là một phần quan trọng của quy trình

Máy móc có thể hỗ trợ một số công đoạn, nhưng trong một sản phẩm mây tre đan thủ công, đôi tay của người thợ vẫn giữ vai trò rất rõ ràng.

Họ là người chọn nguyên liệu, xử lý nan, tạo dáng, đan và sửa từng chi tiết nhỏ. Những kỹ năng này không phải ngày một ngày hai có được mà thường cần thời gian để học và làm quen.

Có người bắt đầu với những công việc đơn giản, sau đó dần làm được những mẫu khó hơn. Kinh nghiệm cứ thế được tích lũy trong quá trình làm nghề.

Đó cũng là cách nghề mây tre đan được tiếp tục từ thế hệ này sang thế hệ khác ở Phú Vinh.

Từ một làng nghề đến những sản phẩm được sử dụng ở nhiều nơi

Ngày nay, sản phẩm mây tre đan Phú Vinh đã có nhiều thay đổi về kiểu dáng và cách ứng dụng. Nhưng phía sau những sản phẩm mới ấy vẫn là những công đoạn quen thuộc của nghề thủ công: chọn nguyên liệu, xử lý, tạo khung, đan và hoàn thiện.

[Câu chuyện Ngọc Sơn và làng nghề Phú Vinh] https://maytredanphuvinh.vn/cau-chuyen-ngoc-son-va-lang-nghe-may-tre-dan-phu-vinh/

Với Ngọc Sơn Phú Vinh, những sản phẩm được làm ra cũng bắt đầu từ những nguyên liệu và kỹ thuật như vậy. Điểm khác nằm ở cách lựa chọn mẫu mã, kích thước và hoàn thiện để sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu sử dụng hiện nay.

[Về Ngọc Sơn Phú Vinh]  https://maytredanphuvinh.vn/ve-phu-vinh/

Một sản phẩm hoàn thiện là kết quả của nhiều công đoạn

Nhìn vào một chiếc khay hay một chiếc giỏ mây tre đã hoàn thiện, rất khó hình dung phía sau đó là bao nhiêu thao tác nhỏ.

Từ việc chọn đúng nguyên liệu, xử lý từng nan, dựng khung, đan từng đường cho đến lúc cắt sửa và hoàn thiện, mỗi bước đều có ảnh hưởng đến sản phẩm cuối cùng.

Đó cũng là điều tạo nên nét riêng của đồ mây tre đan thủ công. Không quá cầu kỳ, không cần phô trương, nhưng càng nhìn kỹ càng thấy sự tỉ mỉ trong từng chi tiết.

Và phía sau mỗi sản phẩm ấy vẫn là công việc của những người thợ đang từng ngày tiếp tục một nghề đã gắn bó với làng Phú Vinh từ nhiều thế hệ.